
بودجه، شاهرگ حیاتی دولتی است، زیرا دولت، تمام فعالیت های مالی خود، اعم از کسب درآمد و پرداخت هزینه ها برای اجرای برنامه های متعدد و متنوع خود را در چارچوب قانون بودجه انجام می دهد. بنابراین بودجه آیینه تمام نمای تمامی برنامه ها و فعالیت های دولت است و نقش بسیار مهم و حیاتی در توسعه ی اقتصادی ملی ایفا می نماید.
ما در این مقاله تعدادی از بهترین کتاب های اصول تهیه، تنظیم و کنترل بودجه را که از سهم فروش و محبوبیت بالایی در بین داوطلبان برخوردار هستند را جمع آوری کردهایم؛ که در بین کتاب های رشته اقتصاد جایگاه ویژهای دارند.

کتاب اصول تهیه و تنظیم و کنترل بودجه ابراهیمی نژاد و فرج وند محصول 20 سال تجربه تدریس اساتید بعنوان منبع درسی بوده است. این اثر که در 11 فصل به این موضوع می پردازد و منطبق بر آخرین تغییرات بودجه کل کشور تدوین شده، یکی از بهترین کتاب های اصول تهیه و تنظیم و کنترل بودجه محسوب میشود.
کتاب پیش رو، تعاریف متعدد و دیدگاه های مختلف بودجه را مطرح و مروری بر تاریخچه بودجه ریزی دارد. همچنین در این کتاب به نقش میان رشته ای بودجه ریزی و ارتباط آن با مدیریت، حسابداری، علوم سیاسی، مالیه عمومی و دیگر رشته ها اشاره شده است. لذا به تناسب ضرورت مباحث، از رابطه بودجه با اقتصاد بیان می شود و همچنین به سازمان های بودجه ای و نقش قوه مقننه و قوه مجریه در تدوین سیاست ها و خط مشی های اقتصادی اشاره می شود.

کتاب فرآیند بودجه دشمن زیاری و ثابتی از مهربان نشر به بررسی نحوه اداره امور عمومی، بودجه و مالیه عمومی، اصول بودجه و مراحل بودجه نویسی، اجرا و کنترل آن می پردازد. این اثر می کوشد تا دانشجویان با تاریخچه، مفاهیم و تعاریف، اصول و روش های صحیح و مناسب بودجه بندی و نقش دولت ها آشنا کند و تمام مباحث را به صورت گسترده با زبانی ساده و روان بیان کرده است.
نویسنده در آخر کتاب با استفاده از نمودارها و پیوست ها مباحث را آموزش می دهد و شرح وظایف مدیر برنامه و بودجه یک سازمان، فرآیند صدور تحقیق از بودجه جاری را بیان کرده است.

کتاب فراگرد تنظیم تا کنترل بودجه اسفندیار فرج وند بعنوان خودآموز برای دانشجویان و علاقمندان در مورد بودجه در11 فصل تدوین شده است. در هر فصل سوالات چهار گزینه ای با پاسخ و فلش کارتی در انتهای کتاب به همراه 5 آزمون جامع با پاسخ گنجانده شده است.
کتاب پیش رو با موضوع دولت و نقش آن در اقتصاد شروع می شود و سپس به کلیات موضوع بودجه از قبیل تعاریف، تاریخچه و ضرورت بودجه و بودجه نویسی می پردازد. اصول حاکم بر بودجه از جمله اصل جامعیت، اصل وحدت بودجه، اصل تحدیدی بودن هزینه ها تعاریف دولت و وظایف آن مطرح می شود و سپس انواع طبقه بندی بودجه از نظر هزینه، عملیات و اقتصاد را توضیح می دهد و همچنین به نقش قوای سه گانه در سیکل بودجه نیز اشاره می شود.

با توسعه وظایف دولت و افزایش سریع هزینه های دولتی و پیوند آن با وضعیت عمومی اقتصاد کشور، کنترل مخارج اهمیت خود را از دست داد و نیاز به بهبود در سیستم های برنامه ریزی، کنترل و مدیریت منابع بخش عمومی مطرح گردید؛ تا تصمیم گیرندگان را قادر سازد، دید وسیع تری پیدا کرده و اطلاعات وسیعی در مورد نتایج عملکردها و هزینه های اجرای فعالیت ها داشته باشند.
این امر موجب توجه دولت ها به اقتصادی بودن، کارایی و اثربخشی منابع دولت و به عبارتی، مدیریت مالی دولت شد. مطالبی که گفته شد بخشی از مباحث کتاب بودجه و بودجه ریزی دولتی فیروز کیومرثی می باشد.

هدف از تألیف کتاب اصول تنظیم و کنترل بودجه دولتی از انتشارات گیتاتک، آشنایی با مفاهیم بودجه و جنبه های علمی و نظری آن، درک مسائل و مشکلات اساسی مربوط به درآمدها و مخارج دولتی و رابطه آنها با هم است. اصول برنامه ریزی برای عملکرد مالی دولت و بررسی آثار فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی حرکات مالی دولت هدف های اساسی اثر حاضر را تشکیل می دهد.

کتاب بودجه و بودجه ریزی دولتی در ایران شاهرخ انصاری در 12 فصل به رشته تحریر درآمده است. نویسنده در این کتاب پس از تبیین کلیات بودجه و سیر تکاملی آن به جنبه های اقتصادی بودجه، کسر بودجه، مراحل تهیه و تنظیم آن، طبقه بندی سازمانی پرداخته است.
شاهرخ انصاری کوشیده تا با بیان روش های پیش بینی درآمدها و برآورد هزینه ها، اطلاعات مفیدی را در اختیار مخاطب قرار دهد. روش های بودجه ریزی در شرکت های دولتی، بودجه و حسابداری ملی، بودجه و رایانه، بودجه و قوانین مرتبط با آن از دیگر مباحثی هستند که نویسنده در فصول نهایی کتاب به بررسی و تشریح آنها اهتمام ورزیده است.

ساختار کتاب اصول تنظیم و کنترل بودجه از انتشارات صفار به گونه ایی است که در 8 فصل تدوین شده است. هدف کلی دکتر رجبی فرجاد از نگارش و تنظیم این کتاب، آشنایی هرچه بیشترخوانندگان محترم با مفهوم کلی بودجه می باشد.
مولف در فصل اول کتاب به واژه شناسی و تعریف بودجه و ضرورت آن در سازمان های مختلف پرداخته و سپس در فصل دوم اصول بودجه را مورد بررسی قرار داده است.
فصل سوم و چهارم کتاب به مباحثی همچون انواع طبقه بندی بودجه و ضرورت آن، مراحل تهیه و تنظیم و پیشنهاد لایحه بودجه اختصاص دارد. خواننده در فصل پنجم و ششم کتاب مذکور با روش های پیش بینی بودجه، تحولات نظام بودجه ریزی و شفافیت بوجه ای و نقش حسابداری دولتی آشنا می شود.

داوود صالحی در کتاب مبانی امور مالی و بودجه از انتشارات سمت ابتدا به تشریح مبانی امور مالی پرداخته و سپس به دنبال آن اصول بودجه در موسسات مختلف، به ویژه موسسات آموزش و پرورش را مورد توجه قرار داده است.
خوانندگان با مطالعه این کتاب با تعاریف گوناگون بودجه، اصول بنیادین و فرعی بودجه، چگونگی تهیه و تنظیم آن بر مبنای روش پیش بینی درآمد و روش برآورد هزینه آشنا می شوند.
نحوه کنترل یا نظارت بر اجرای بودجه و انواع کنترل بودجه در ایران از مباحث مهم این کتاب است که نویسنده در فصل های نهایی به بررسی و توضیح آن پرداخته است. فصل آخر کتاب به موضوع ارتباط بودجه و حسابداری و کاربرد آن در مدیریت اختصاص یافته که علاقمندان می توانند با مطالعه این بخش به اطلاعات مفیدی دست یابند.

کتاب مبانی و فراگرد بودجه ریزی دولتی مدنی از نشر جهش بر مبنای سند چشم انداز 20 ساله، قانون برنامه پنجم توسعه ایران، نظام gfs و با تاکید بر بودجه ریزی عملیاتی (pb) نگاشته شده است. دکتر داود مدنی در این اثر به تشریح فلسفه و اهمیت بودجه پرداخته و به بررسی تحول بودجه در جهان، عوامل موثر، دوره ها و رویدادهای موثر در این تحول اهتمام ورزیده است.
نقش ها و هدف های بودجه، اصول آن، سیاست گذاری در این زمینه، روش های تنظیم بودجه از قبیل بودجه متداول، برنامه ای، عملیاتی، بودجه بر مبنای صفر و بودجه چند گزینه ای از مباحث مهمی هستند که در این کتاب به آن پرداخته شده است.
اهداف و دستورالعمل های قانون برنامه پنجم توسعه جمهوری اسلامی ایران و شیوه بودجه ریزی عملیاتی نظام که مورد توجه و نیاز جوامع و دولت های امروزی می باشد به تفصیل مورد بحث قرار گرفته و بخشی از این کتاب به تحلیل بودجه ای که می تواند راهنمای پژوهشگران و دانشجویان در پژوهش های بودجه ای قرار گیرد، اختصاص یافته است.
کلام آخر
بهترین کتاب های اصول تهیه، تنظیم و کنترل بودجه که در این مقاله انتخاب شدهاند براساس تجربیات کارشناسان فروش کتابانه بوده است.
چنانچه مطلب فوق برای شما مفید بود، خوشحال می شویم آن را با دوستان و آشنایان خود به اشتراک بگذارید و نظرات و تجربیات خود را در قسمت نظرات با ما در میان بگذارید. لازم به ذکر است برای خرید کتاب های ارشد رشته اقتصاد می توانید از طریق سایت کتابانه اقدام کنید.