گوش دادن به خرد رمان – کتابانه

رمان های بزرگ همیشه کمی هوشمندتر از نویسندگان خویش اند.

گوش دادن به صدای خرد رمان

رمان نویس کیست؟ به نظر فلوبر، رمان نویس آن کسی است که می خواهد در پس اثر خود ناپدید شود. ناپدید شده در پس اثر خویشتن، به معنای چشم پوشیدن از نقش شخصیت وجیه المله است. امروز، این کار آسانی نیست، زیرا هر چیز، هر قدر کم اهمیت هم باشد، باید از صحنه ی رسانه های همگانی که به گونه ای تحمل ناپذیر روشن شده است، عبور کند، رسانه های همگانی ای که، برخلاف نیت فلوبر، اثر را در پس تصویر نویسنده اش، ناپدید می کنند. در این موقعیت که هیچ کس نمی تواند کاملا از آن بگریزد، اظهار نظر فلوبر، همچون هشدار می آید. رمان نویس، با تن در دادن به نقش شخصیت وجیه المله، اثر خود را به خطر می اندازد، اثری که بدین سان ممکن است همچون زایده ی ساده ای از حرکات خود رمان نویس، از بیاناتش و از موضع گیری هایش، تلقی شود. اما، رمان نویس سخنگوی هیچ کس نیست و تا آنجایی روی این حرف تاکید می کنم که بگویم او حتی سخنگوی افکار خاص خودش هم نیست.

وقتی تولستوی نخستین روایت آناکارنینا را طرح کرد، آنا زنی بس نفرت انگیز بود و عاقبت فاجعه آمیزش موجه و بسزا می نمود. روایت نهایی رمان بسیار متفاوت است. اما گمان نمی رود که تولستوی در این فاصله عقاید اخلاقی خود را تغییر داده باشد. می توان گفت که او در حین نوشتن، به صدای دیگری به غیر از صدای اعتقادات اخلاقی شخصی خود، گوش داده است. تولستوی به ندایی گوش داده است که آن را خرد رمان می نامند. همه رمان نویسان حقیقی گوش به فرمان این خرد فوق شخصی دارند، و این نشان می دهد که چرا رمان های بزرگ همیشه کمی هوشمندتر از نویسندگان خویش اند. رمان نویسانی که هوشمندتر از آثارشان اند، باید حرفه خود را تغییر دهند.

اما این خرد چیست؟ ضرب المثلی ستودنی می گوید: انسان فکر می کند، خداوند می خندد. با الهام از این کلام، فرانسوا رابله روزی خنده ی خداوند را شنیده است و بدین سان اندیشه نخستین رمان بزرگ اروپایی پدید آمده است. اما چرا خدا از دیدن انسانی که می اندیشد به خنده می افتد؟ زیرا انسان می اندیشد و به حقیقت پی نمی برد. زیرا هر چه انسان ها بیشتر می اندیشند، اندیشه ی این یک از اندیشه آن دیگری دورتر می شود. زیرا انسان هرگز آن چیزی نیست که می اندیشد، هست.

در سپیده دم عصر جدید است که این موقعیت بنیادی انسان، انسان بیرون آمده از قرون وسطی، متجلی می شود: دن کیشوت می اندیشد، سانچو می اندیشد، و نه فقط حقیقت جهان بلکه حقیقت خویشتن خویش را در نمی یابند. نخسین رمان نویسان اروپایی این موقعیت تازه ی انسان را دیده و دریافته اند و بر پایه ی آن، هنر جدید، یعنی هنر رمان را بنا نهاده اند. ‌ خرد رمان با خرد فلسفه متفاوت است. رمان نه از قریحه ی نظری، که از ذوق هزل و مطایبه پدید می آید. یکی از ناکامی های اروپا آن است که اروپایی ترین هنر، یعنی رمان، را هرگز درک نکرده است؛ نه روح آن را، نه شناخت ها و اکتشافات عظیم آن را، نه استقلال تاریخ آن را. هنری که از خنده ی خداوند الهام می گیرد، به حسب ذات خود، تابع یقین های ایدئولوژیک نیست، بلکه نقیص آن هاست.

امروز، تجدد با جنب و جوش عظیم رسانه های همگانی یکی گرفته می شود، و متجدد بودن به معنای کوششی لگام گسیخته است برای باب روز بودن، برای همساز بودن، و حتی همسازتر از همسازترینان بودن. اگر این فرهنگ، از بیرون و درون، در ارزشمندترین جنبه هایش یعنی احترام به فرد، احترام به اندیشه اصیل فرد، و قائل بودن حق زندگی خصوصی تعرض ناپذیر برای فرد، تهدید می شود، در آن صورت به نظر من چنین می آید که این گوهر گرانبهای روح اروپایی، گویی در جعبه ای سیمین، در تاریخ رمان، در خرد رمان، به امانت گذاشته می شود. این خرد را باید ستایش نمود  و به آن درود گفت.

منبع: کوندرا، میلان، ترجمه ی پرویز همایون پور، (1398)، هنر رمان، تهران: نشر قطره

در انتها برای شما رمان خوانان عزیز برخی کتاب های رمان مشهور که خواندن آن ها می تواند لذت بخش و پر فایده باشد را آورده ایم:

کتاب کشتن مرغ مینا به قلم هارپرلی

این کتاب در مورد دختری به نام “اسکات فینچ” می باشد که در شروع کتاب حدود شش سال دارد و داستان از زبان او روایت می شود. پدر این دختر یعنی “اتیکوس فینچ”، وکیل سفید پوستی است که وکالت یک جوان سیاه پوست به نام “تام رابینسون” را به عهده گرفته است. این جوان در دورانی که تبعیض نژادی در آمریکا بیداد می کند، متهم به تجاوز به یک دختر سفیدپوست شده است و…

کتاب ناتور دشت نوشته جی. دی. سلینجر 

 قهرمان کتاب هولدن کالفیلد یک صدای آرام معترضانه است تا فریاد مبارزی که بخواهد دنیارا تغییر دهد. هولدن سرگذشت خود را با زبانی طنزآلود و گاه کودکانه  و ترحم انگیز از زبان نسلی واخورده بیان می کند. در این کتاب طرح واقعی وجود ندارد و کتاب شرح مشاهدات دقیق و تیزبینانه ی پسرکی است تنها، در دنیایی پر از ریا و دورویی و ارزش های ساختگی. او نیازمند دنیایی است سرشار از عشق و صداقت، اما نمی داند چگونه آن را پیدا کند…

 کتاب کنت مونت کریستو اثر الکساندر دوما 

کتاب ” کنت مونت کریستو ” اثر ” الکساندر دوما ” داستان دریا نوردی جوان به نام ” ادموند دانتس ” را روایت می کند که در پایان دوره ی سلطنت ” ناپلئون ” اتفاق می افتد. او در روز ازدواجش به اتهام دروغین حمایت و طرفداری از ” ناپلئون ” به زندان می افتد…

کتاب باشگاه مشت‌زنی به قلم چاک پالانیک

«باشگاه مشت‌زنی» روایت داستان از زبان راویِ بی‌نامی است که از افسردگی و یک دوره طولانی بی خوابی رنج می برد که با حضور در کلاس‌های شبانۀ گروه های حمایت از سرطان، سعی در درمان بی‌خوابی خود دارد. برای حضور در این جلسات او به دروغ خود را بیمار سرطانی جا زده‌است، همه چیز درست پیش می‌رود تا زمانی که…

کتاب بینوایان (دو جلدی) به قلم ویکتور هوگو

 این رمانِ مطرحِ قرن نوزدهم، از زندگی چند شخصیت مشهور گرفته شده است و روی مبارزات محکوم سابقه داری به نام “ژان وال ژان” تمرکز دارد. این مرد که به علت فقیر بودن، جامعه با او بسیار نامهربان است، از زندان فرار می کند و این بار دوران بی کسی و تنهایی اش را با اضافه شدن مشکل نداشتن محل زندگی، سپری می کند…

فهرست فروشگاه