شاردن از ایران چه آورده ای؟! – کتابانه

حالت روحی ایرانیان نیز مانند بدن آن ها ظریف و عالی است.

ژان شاردن در ۱۶۴۳ میلادی در پاریس چشم به جهان گشود. او به عنوان یک جواهر ساز و تاجر زندگی پرتحرکی داشت، ده سال از عمرش را در آسیا و مخصوصا در ایران گذراند و شهرت و آوازه اش بیشتر به سبب شرح سفرها و مشاهدات وی از جامعه ی ایران در نیمه ی دوم قرن هفدهم است. شاردن به نحو خیره کننده ای بر علوم و دانش های زمان خویش احاطه داشت، در تحقیقاتش کوشا بود، با افراد زیادی شخصا آشنایی پیدا کرد. سفرنامه ی شاردن صرفا یک گزارش خشک نیست بلکه تالیفی است با شرح توصیفی دایره المعارف گونه؛ زیرا شاردن از شیوه هایی که خلقیات ایرانیان را در رسوم اجتماعی، اقدامات سیاسی، اصول مذهبی و رفتار انسانی متجلی می ساخت، به خوبی آگاه بود.

در سال ۱۶۶۵ میلادی، شاردن از طرف پدرش به هند سفر کرد. که پس از مدتی به اصفهان رفت و چند نمونه از کارهایش را به شاه عباس دوم نشان داد و از سوی شاه به وی مقام بازرگان سلطنتی داده شد. و پس از اتمام ماموریت محوله از طرف شاه به پاریس بازگشت. دوباره در سال ۱۶۷۱ به ایران آمد و به مدت چهارسال و نیم ماند. و در این مدت به مطالعه ی زندگی و حکومت در پایتخت پرداخت. شاردن یک فصل کامل از سفرنامه ی خود را به خصایص زندگی ایرانیان اختصاص داده است. به اعتقاد او از آمیزش ایرانیان با گرجی ها و چرکسها، “طبیعت، مردمی بسیار زیباروی، شجاع، سرزنده، پرنشاط، مودب، و عاشق پیشه پدید آورده است.” شاردن این خصایص را معلول اعتدال آب و هوا و نحوه ی تربیت ایرانیان می داند.

او می گوید:

حالت روحی ایرانیان نیز مانند بدن آن ها ظریف و عالی است. قوه ی تفکرشان فعال و ذهنشان سریع الانتقال، سرزنده و الهام بخش است. آنها از حافظه های قوی و آزاد برخوردارند و با اشتیاق فراوان به سوی کسب علوم، مخصوصا علوم سعبه و فنون کشیده می شوند. طبع ایرانیان به نرمی و انعطاف تمایل دارد و روحیه آنها توداری و تواضع است، در عین حال نجیب، خوش برخورد و خوش رفتارند. شاردن ایرانیان را ولخرج ترین مردمان دنیا و لاقیدترین ملت نسبت به آینده می داند: آنها نمی دانند چگونه از پول خود استفاده نمایند و اگر بخت و اقبال به آنان روی آورد همه ی آن ثروت و دارایی را در مدت کوتاهی خرج می کنند.

شاردن صفات اعتنا و توجه، پذیرایی، حفاظت از مهمان و مهمان نوازی و مدارای ایرانیان را نسبت به خارجی ها می ستاید. با توجه به دلبستگی آنها به تجملات و ولخرجی، تنبلی ایشان نمی توانست کاملا مشهود باشد. یکی از دلایل اصلی تهیدستی ایرانیان، تنفر آنها از کار کردن بود. شاردن شرح می دهد که ایرانیان علی رغم داشتن خصایص عالی، “ریاکار و به طرز بی شرمانه ای متقلبند. متملق ترین چاپلوسان دنیا که با بی شرمی به فریبکاری می پردازند.

ایرانیان از انجام فعالیت های بدنی بسیار بیزار بودند، حتی وقتی کوشش به نفع خودشان هم بود، استراحت و لم دادن را بر کار ترجیح می دادند. مسافرت تنها زمانی ارزش داشت که به منظور خاصی صورت می گرفت. آنها هیچ گونه اشتیاقی به مسافرت برای دیدن زندگی سایر ملل و سیاحت از خود نشان نمی دادند. شاید این حالت های آنان معلول اقلیم معتدلشان بوده است. سفر افراد اروپایی مانند هیئت فرانسوی که در سال ۱۶۶۴ به عنوان “نجبای مشتاق جهانگردی” به ایران آمده بودند، برای ایرانیان قابل درک و هضم نبود و چون این هیئت برنامه ای جدی و رسمی نداشت، گمان می رفت که آنها اهداف خصمانه ای در سر می پرورانند؛ زیرا اعتقاد رسمی بر این بود که هر خارجی ایی که به منظور تجارت نیامده و یا صاحب حرفه ای نباشد، حتما جاسوس است و هر کسی آنها را به خانه اش راه دهد یا مورد پذیرایی قرار بدهد، علیه دولت جرمی را مرتکب شده است.

بی اطلاعی محض ایرانیان از اوضاع سایر ممالک عالم، معلول همین طرز تفکر بود. از طرفی چون ایرانیان اشتیاقی برای دیدار از سایر کشورها نداشتند، در نتیجه از علم جغرافیا بی خبر و فاقد نقشه های جغرافیایی بودند؛ نیز به همین دلیل از راه ها و مسافت ها بی اطلاع بودند. گزارش مسافرت، فرهنگ جغرافیایی و روزنامه، وجود نداشت زیرا آنها به اطلاعاتی علاقه نشان می دادند که به آرامش ذهنی شان کمک نماید، نه اینکه آنها را سرگرم نماید. به طور کلی، اروپا حتی برای وزرای ایران همچون کره ی ماه ناشناخته بود و گمان می کردند که آنجا فاقد نعمت و جذابیت است که اروپائیان برای به دست آوردن چیزی رنج سفر را بر خود همواره می سازند. این نکته معمای عجیبی بود، زیرا ارزان ترین، راحت ترین و امن ترین مسافرت جهان، در ایران امکان پذیر بود.

در پایان این مقاله برای آشنایی و مطالعه ی بیشتر کتاب های سفرنامه، توسط فروشگاه اینترنتی کتابانه تعداد کتاب معرفی شده است که عبارت اند از:

کتاب شاردن و ایران نوشته دیرک وان در کرویس

کتابی مستند از زندگی “شاردن” جواهر فروش جوانی که تصمیم گرفت به ایران سفر کند. او در زمان پادشاهان صفوی از پاریس به اصفهان سفر کرد. این کتاب ماجراهای پرهیجان ” شاردن” را در خود جای داده است و بیشتر قسمتهای آن درباره سفرهای او به  ایران و درباره ایرانیان است. او دوبار به ایران سفر کرد و تمام مسائل مرتبط به ایران را نگاشت.

کتاب سیاحتنامه ابراهیم بیگ نوشته زین العابدین مراغه ای

موضوع اصلی کتاب سفر فردی به نام ابراهیم بیگ از دیار غربت به ایران است. او که در خارج از کشور بزرگ شده، تعلق خاطر خاصی به وطنش دارد.  ماجرا از این قرار است که ابراهیم بیگ در مصر بزرگ شده و به مقصد ایران بار سفر می بندد. در این مسیر خبرهایی از شرایط ایران به گوشش می رسد که چندان باب طبعش نیست؛ اما آن ها را نمی پذیرند و کماکان ایران را به مثابه مدینه فاضله می داند. با ورودش به ایران، هرج و مرج را از نزدیک می بیند و رنج عمیقی در دلش می افتد…

کتاب جانستان کابلستان اثر رضا امیر خانی

کتاب جانستان کابلستان روایت سفر چند روزه امیر خانی به کشور دوست و همسایه، یعنی افغانستان است. امیر خانی در سال 1388 خورشیدی، زمانی که به همراه همسر و فرزندش عازم مشهد شده بودند، تصمیم می گیرد که از آن جا به افغانستان سفر کنند. علت عمدۀ این سفر، سخنرانی در دانشگاه هرات و دیدار با تعدادی از دوستان ادیبِ این نویسنده بود.

کتاب «سفرنامه» اثر «ناصرخسرو قبادیانی مروزی» به کوشش «دکتر محمّد دبیرسیاقی»

کتاب حاضر از نفیس‌ترین آثار ادبیات فارسی در قرن پنجم می‌باشد که به شرح سفر‌های ارزشمند و پربار هفت‌سالۀ ناصرخسرو و تجربیات وی می‌پردازد و حاوی اطلاعات قوی و ارزشمند جغرافیایی است. ناصر خسرو سفرهایش را از شهر خود، خراسان، آغاز می‌کند و از طریق قسمت‌های شمال غربی ایران به ارمنستان، آسیای صغیر، شام، فلسطین و در نهایت به مصر می‌رسد. همچنین او در طول سفرهایش چهار بار به حج می رود.  این کتاب با اینکه هزار سال از نگارشش می‌گذرد برخلاف تصورات، بسیار ساده، بی‌آلایش و دلنشین نوشته شده است و گفته‌ها و توصیف‌هایش زنده و گویا هستند.

کتاب سفرنامه برادران امیدوار اثر عیسی و عبدالله امیدوار 

سفر این دو برادر امیدوار از سال 1333 ش. آغاز شده و با کم‌ترین امکانات راهی یک ماجراجویی جهانی شدند که ده سال به طول انجامید و این کتاب، ماحصل تمام تجربیات، دیده‌و شنیده‌ها و البته سختی‌هامیدوارا و دشواری‌های شیرینی است که آن‌ها با تمام وجودشان حس کردند. برادران امیدوار کارشان را با یک موتور سیکلت آغاز نمودند و در طی اولین سفر خود که هفت سال به درازا کشید؛ از تهران به سمت مشهد رفته و اولین کشوری که به آن گام نهادند، افغانستان بود. سپس پاکستان و دیگر کشورهای آسیایی…

کتاب داستان سیستان 10 روز با ره بر نوشته رضا امیرخانی

در اسفند سال 1381 رهبر معظم انقلاب اسلامی سفری ده روزه به استان سیستان و بلوچستان داشتند. کتاب حاضر ماجرای همراهی “رضا امیرخانی” با تیم رهبری در این ده روز را روایت می کند. این سفر در شرایط خاص سیاسی ای که در جنگ بین طالبان و افغانستان، طالبان شکست خورده بود، صورت گرفت و اهمیت آن به قدری بود که علاوه بر رسانه های داخلی، خبرگزاری های معتبر خارجی نیز به گزارش اخبار این سفر پرداختند.

کتاب مارک و پلو سفرنامه ها و عکس های منصور ضابطیان

“مارک دو پلو” سفرنامه ای جذاب است که با زبانی روان و شیرین، شور و شوق سفر را در دل مخاطب می اندازد و او را برای کشف جهان آماده می کند. “ضابطیان” علاوه بر نوشتن گزارش های سفر به هر کشوری، با قرار دادن تصاویر مرتبط با آن سرزمین، جذابیت کتاب را دو چندان کرده است. . با سفرنامه ها و عکس های دیدنی موجود در کتاب پیش رو می توان در عالم خیال سفرهای دور و درازی به اقصی نقاط جهان داشت و از حضور در مکان های مختلف دنیا لذت برد.

کتاب ابن بطوطه اثر محمدعلی موحد

این کتاب مشتمل بر دو بخش: آشنایی با شخص ابن بطوطه و سفرهای وی است. نویسنده در فصل اول، کوشیده است تا ابن بطوطه را به عنوان یک انسان پیش روی خود بنشاند و شخصیت وی را با نشانی هایی که از گفتار و کردار خود او در دست دارد، بازسازی نماید. فصل دوم، مروری تند بر ماجرای سفرهای اوست. در این فصل نویسنده، پا به پای ابن بطوطه مسیر وی را طی کرده و در فراخنای آفاقی که او گشته است نظر می افکند.

کتاب مارکوپولو در ایران نوشته آلفونس گابریل

“مارکوپولو” تاجر و جهانگرد “ونیزی” در تاریخ 15 سپتامبر 1254 میلادی در شهر “ونیز” متولد شد. شهرت وی بیشتر به خاطر سفر به قاره آسیا از طریق جاده ابریشم است. نویسنده، به دلیل دارا بودن تجربه های زیاد به همراه همسر خود تصمیم می گیرد تا سفر مارکوپولو را تکرار کند و ماحصل تجربیات آن را در این کتاب به رشته تحریر در آورد. او دوست دارد که در جای مارکو قرار بگیرد و تجربیاتی که او از سر گذرانده بود را تجربه کند.

کتاب آسمان لندن زیاده می بارد (لندن به روایت مسافران دوره قاجار) به قلم علی اکبر

محور اصلی کتاب، توصیف شهر لندن و ارائه دیدی واقع بینانه است که در اولین سفرهای چندی از بزرگان قاجار به لندن به ثبت رسیده است. کسانی همچون ناصر الدین شاه قاجار، مظفرالدین شاه، صحافباشی، ابولحسن خا و… دیدگاه های شخصی خود را در اولین گشت و گذارها در لندن به رشته تحریر درآورده اند. این نوع سفرنامه ها، یک تصویر زیبا و جامع با توجه به زاویه دید و دیدگاه فرهنگ ایرانی از شهرها و کشورهای مختلف ترسیم می نمایند که امروزه برای علاقه مندان به سیر و سفر بسیار مفید و لذت بخش واقع شده اند. 

منبع: فریر، رانلد دبلیو، برگزیده و شرح سفرنامه شاردن، (1396)، تهران: فرزان روز

دیدگاهتان را بنویسید

فهرست فروشگاه