-اسطوره-چیست

اسطوره چیست؟ – کتابانه

اسطوره ها سرنخ هایی برای امکانات معنوی زندگی بشراند.

اسطوره در زبان فارسی واژه ای است ماخوذ از الاسطوره و الاساطیرعربی. این واژه در زبان عربی به معنای روایت و حدیثی است که اساس و اعتباری ندارد. معنی اصطلاحی اسطوره در مکاتب و دیدگاه های گوناگون اسطوره شناسی متفاوت است. از این رو، تعریفی واحد نمی توان از آن به دست داد. اما مهم ترین رویکردهای اسطوره را می توان جمع بندی کرد. در نیمه ی اول قرن نوزدهم، اسطوره را تصویر نمادین پدیده های طبیعت می دانستند که به زبانی محسوس قابل تبیین و قابل رویت است. این تعریف را ماکس مولر، مورخ ادیان و اسطوره شناس آلمانی، ارائه داد. او خدایان اساطیری را با پدیده های طبیعت مرتبط می دانست.

در دیدگاه کارکردگرایی، اسطوره تعریفی دیگر دارد: اسطوره عبارت است از احیای روایی یک واقعیت ازلی به نفع خواست های ژرف دینی و اخلاقی قیود اجتماعی و حافظ آیین هاست. اسطوره صرفا یک قصه آرمانی نیست، بلکه نیرویی فعال در جهت حفظ اخلاقیات و فرهنگ است. اسطوره در دیدگاه ژرژ دومزیل، بیانگر نمایش وار آراء و عقاید یک قوم است و در اسطوره های هند و اروپایی، نمایانگر ساخت سه طبقه ی پادشاه_روحانی، جنگاور و کشاورز است. اسطوره در دیدگاه روانکاوی به معنی ته مانده ی تغییر شکل یافته ی تخیل قومی است. رویا اسطوره ی فردی است و کهن نمونه های یک قوم، اساطیر آن قوم را تشکیل می دهند. یونگ اسطوره را تشریح نمادین نیازهای ژرف روانی در منابع باستانی می دانست و آن را بیانگر آرزوها، ترس ها و امیدهای یک قوم می پنداشت.

یکی دیگر از تعاریف مهم اسطوره مبتنی بر دیدگاه پدیدارشناسی میرچا الیاده است که اسطوره را نقل کننده سرگذشتی قدسی و مینوی می داند. الیاده اسطوره را مقوله ای دینی می داند و می گوید که اسطوره راوی واقعه ای است که در زمان اولین، زمان شگرف بدایت همه چیز، رخ داده است. اسطوره همیشه متضمن روایت یک خلقت است، یعنی می گوید چگونه چیزی پدید آمده، موجود شده و هستی خود را آغاز کرده است. اسطوره فقط از چیزی که واقعا روی داده و به تمامی پدیدار گشته است، سخن می گوید.

اسطوره در روزگار باستان تخیل نقش بزرگی در قلمرو اندیشه ایفا می کند چنان که اسطوره نیز در تمدن نقش دارد. هرچند اندیشه ی انتزاعی بسیار دیرتر از اسطوره تحول یافت، اما هرگز اندیشه ی اسطوره ای را به طور کامل از بین نبرد. هر تمدنی، حتی از نوع بسیار ابتدایی، اسطوره های خودش را دارد و هر یک از اعضاء گروه در آن سهیم اند؛ این اسطوره ها وارد زندگی شان می شوند و بازتاب های عاطفی و خرد آنان را تغذیه می کنند. اساطیر در سراسر جهان باستان، از هند تا مصر، کلده و کرت نشو و نما یافته است. عبری ها شیوه ی مشخصی از تصفیه ی اندیشه اساطیری داشتند. اما یونان بود که یکی از انواع خاص اساطیر دارای ساختار پیچیده و منسجم را عرضه کرد. هر چند افلاطون با لحن ویژه ی طنز آلود از اسطوره سخن می گوید.

با وجود این، اساطیر و دین یونانی انواع هنرها را تغذیه می کرد و بسیاری از متون فلسفی تفسیر؛ برجسته ترین آنها به قلم این استاد آکادمی (افلاطون) نوشته شد‌. اسطوره ها بسیاری از پدیده های روان شناختی را به سادگی توضیح می دهند، مثلا خواست های منسوب به رای ایزدان را توجیه می کنند؛ همچنین پدیده های عادی یا جوی و به طور کلی مسائل کیهان شناختی را توضیح می دهند. مثلا می گویند که زئوس با تکان دادن خشمگینانه ی گرز خود، تندر را پدید آورد. اشکال روایت عامیانه اسطوره معنایی وسیع و در عین حال ظریف دارد که عبارت است از فضا و مفهوم کلی آن و معنای محسوس اسنادی که پیرامون آن مورد مطالعه قرار می گیرد. تنها با همین معنای ظریف اسطوره است که می توان با امنیت خاطر از گستره ی آن عبور کرد. اسطوره اگر با همین نگاه ظریف نگریسته شود، تنها عبارت است از شکلی از روایت عامیانه و قصه ای شفاهی که به نگارش درآمده است. اگر اسطوره را به عنوان داستانی ناب در نظر نگیریم و از دریچه ی اعتقاد بدان ننگریم، اغلب آن را با فضای گسترده تر قصه ی عامیانه اشتباه می گیریم یا آن را نیای همه ی قصه های عامیانه به شمار می آوریم.

خواندن کتاب های اسطوره و افسانه، بی شک هم لذت بخش و هم هیجان انگیز می باشد؛ ما برای آشنایی بیشتر شما در ادامه برخی از این آثار را بررسی کرده ایم:

کتاب اساطیر یونان و رم نوشته ی ژوئل اسمیت

فرهنگ حاضر بر آن است تا اصالت و شکوه اساطیر را به آنان بازگرداند و ایزدان و پهلوانان و حماسه ها و افسانه ها را از هاله ابهام و تاریکی کاذبی که حاصل ذهنیت عوام است بیرون کشد. این فرهنگ داعیه ارائه اندیشه ای دقیق از اساطیر را ندارد در پی تفسیر افسانه ها و اسطوره ها و رازگشایی نمادها نیست و به بررسی مسائل اعتقادی و کیش های مذهبی نمی پردازد. 

کتاب گیل‌گمش با ترجمه ی احمد شاملو

حدود سه هزار سال قبل از میلاد، در سرزمین متمدن سومری‌ها، در جایی به نام اوروک، شخصی به نام «گیل‌گمش» حاکم بود. او زاده‌ی مردی از کاهنان و زنی ایزدبانو بوده است و از این‌رو بخشی از وجود او خدایی و الهی بوده و بخشی دیگر انسانی خوانده می‌شده است. شرح دلاوری‌ها و اتفاقاتی که در زمان او رخ می‌دهد بر الواح دوازده‌گانه‌ای یافت شده که هر لوح گویای بخشی از این سرگذشت حماسه‌ای است. 

کتاب جهان اسطوره شناسی 10 (اسطوره ی ایرانی)

در مجموعه جهان اسطوره شناسی کوشیده شده است گلچینی از مهم ترین آثار در زمینه اسطوره در دسترس مخاطبان قرار بگیرد. در این مجلد که دهمین اثر از این مجموعه است به اسطوره ی ایرانی پرداخته شده است. ایران پیش از اسلام پردازنده اساطیر شکوهمندی است که  در ادیان زروانی و زردشتی و مهری و مانوی در ادبیات پهلوی نقش بسته اند. همچنین در شاهنامه فردوسی و دیگر آثاری که به بیم ها و امیدها و آرزوهای مردم در کنار بیان قهرمانی ها پرداخته اند، نیز اساطیر یافت می شوند.

کتاب اسطوره های یونانی نوشته ی لوسیلا برن

اسطوره شناسی یکی از رشته های تخصصی و علمی است که از طریق معرفی، بررسی و تحلیل اساطیر ملل مختلف، عمل شناسایی و آگاهی از نوع زندگی، تفکرات و تحولات اجتماعی هر جامعه و ملتی را تسهیل می بخشد. یونان از جمله سرزمین هایی می باشد که افسانه و شخصیت های اساطیری فراوانی داشته و روایت هایی پرکشش و تاثیرگذار را برای عموم مردم تشریح می نماید؛ از همین روی، “لوسیلا برن”، نویسنده ی این اثر، با گزینش و میل شخصی خویش، گلچینی از بهترین افسانه های اساطیری یونان را گردآوری کرده.

کتاب از اسطوره تا تاریخ اثر مهرداد بهار

 این کتاب که بیش از ششصد صفحه داشته و بارها و بارها به چاپ مجدد می‌رسد، از سه بخش اصلی و یک بخش پیوست تشکیل شده است. اسطوره‌شناسی و پژوهندگی دکتر بهار بر احدی از اهل فن پوشیده نیست و این شناختن نویسنده، عاملی است در این‌که بیان نظرات وی را در زمینه‌های مختلف نگاشته‌هایش، ارزشمند، مهم و قابل اطمینان بخوانیم؛ چراکه وی در تمام آثارش چه مکتوب و چه گفتاری و شفاهی، بر اساس اسناد و مدارک و استدلالات سخن رانده است. 

کتاب اسطوره زندگی زردشت به قلم ژاله آموزگار

 زندگی زردشت نیز همچون دیگر مردمان کهن از اسطوره ها و افسانه ها به دور نمانده است. تاکنون کمتر نویسنده ای بوده که با ارائه ی منبع موثقی بتواند با دقت زندگی این پیامبر کهن را بررسی کرده و داده های مستندی در این زمینه ارائه کند. در واقع دو نویسنده اثز حاضر متن های عربی، انگلیسی، زردشتی و هر زبان دیگری که از زردشت توانسته اند به دست بیاورند را جمع آوری و ترجمه کرده و با تحلیل در اختیار خواننده قرار داده اند تا بتوانند اثری  متقن درباره ی او به ما ارائه کنند.

کتاب نمونه های نخستین انسان و نخستین شهریار در تاریخ افسانه ای ایران نوشته ی آرتور کریستین سن

 این اثر در واقع دو جلد کتاب است که در یک مجموعه منتشر شده است جلد اول شامل سه بخش بود، بخش اول و دوم مربوط به گیومرث نمونه ی انسان نخستین و مشی و مشیانه که اولین جفت بشر هستند و فرزندانشان است بخش سوم نیز به افسانه های مربوط به هوشنگ و تهمورث برمی گردد جلد دوم به اسطوره های جم و جمشید پرداخته است. نویسنده اول روایت های مربوط به هر شخصیت را با استفاده از متون اوستایی، پهلوی، عربی و فارسی مورد بررسی قرار می دهد و بعد از طبقه بندی آن ها هر یک را مورد بررسی قرار می دهد.

کتاب افسانه خدایان به قلم شجاع الدین شفا 

امروزه ادبیات یونانی، نقش مهمی در معلوم شدن اسطوره های آن زمان دارد؛ ایلیاد و ادیسه “هومر”، تئوگونیا و کارها و روزها از این قبیل آثار هستند. آثار باستانی به جا مانده از آن زمان نیز، منبع خوبی برای مشاهده و درک جزئیات خدایان و قهرمانان (تزئین شده به صورت سفال) آن دوره برای ماست.  همچنین داستان های اساطیری یونان، ماهیت و فرهنگ عام این کشور را در اختیار مان می گذارند، مانند کتاب ” افسانه خدایان ”.  این کتاب به طوره خلاصه در هر فصل به معرفی خدایان و افسانه های مربوط به آنان پرداخته است.

کتاب اسطوره های رومی نوشته ی جین ف. گاردنر

به طور کلی، مولف ابن اثر با استناد به آثار تالیفی نویسندگان باستانی روم، دانشمندان لاتینی باستان از جمله “مارکوس ترنتیوس”، “سکستوس پومپیوس”، هم چنین مورخان و …، به معرفی و تفسیر افسانه های زیبای رومی پرداخته، با مورد تحلیل قرار دادن هر یک از آن ها، خواننده را با تاریخ و شخصیت های افسانه ای برجسته ی روم، آشنا می سازد.

منیع: الیاده، میرچا و دیگران، اسطوره و آیین، (1398)،  ترجمه ی ابوالقاسم اسماعیل پور، تهران: هیرمند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فهرست فروشگاه