-ادبیات-فارسی-گنجینه-ی-تاریخ-و-فرهنگ

ادبیات فارسی؛ گنجینه ی تاریخ و فرهنگ

سید محمدعلی جمال زاده

ادبیات داستانی ایرانی تاریخی هزاروصد ساله دارد.

ادب، که تا حدی جانشین مفهوم فرهنگ در ایران پیش از اسلام شده است، در اصل به معنای رسم و سنت و آیین بوده است و بعدها رسم و سنت نیکو از آن منظور گردیده. پس از برخورد اسلام با تمدن های دیگر مانند ایران، این معنی به کلمه ادب بخشیده شد. در آن زمان صاحب ادب به کسی گفته می شد که از خشونت بدوی عربی بیرون آمده و عادات و رفتارش تلطیف شده بود. پس ادب، ظرافت و آهستگی و شناسایی رسوم شهرنشینی، در مقابل بادیه نشینی و خشونت بود. اندک اندک مفهوم فرهنگی نیز بر مفهوم اجتماعی و اخلاقی ادب افزوده شد؛ و در این  مفهوم، ادب بر مجموع درس هایی اطلاق گردید که بشر را ظریف تر و متمدن تر کند. امروز این مفهوم همه دانش هایی را در بر می گیرد که بشر را چه از حیث مادی و چه حیث معنوی، یاری می کند تا امکانات خود را گسترش دهد و بر حیثیت انسانی خویش بیفزاید؛ مانند: ادبیات داستانی، فلسفه، تاریخ، منطق و ….

ادبیات داستانی شکلی است از روایت و در واقع سبکی است در ادبیات. ادبیات داستانی ایرانی تاریخی هزاروصد ساله دارد. داستان در زبان فارسی به معنی قصه، حکایت، افسانه و سرگذشت به کار رفته است و در ادبیات، داستان اثر هنری منثور است که بر اساس یک ماجرای واقعی یا غیر واقعی به شیوه ی روایی نوشته می شود. این داستان ها مبتنی بر جعل و خیال است که با مدد گرفتن از صور خیال همچون: تشبیه، استعاره، توصیف، اغراق و نقیضه گویی، مسائل مختلف زندگی مردم را منعکس می کند.

سیمین دانشور

ریشه های ادبی وابسته داستان در زبان فارسی به حکایات، مقالات، اسطوره ها و تمثیل ها بر می گردد. پیش زمینه های دگرگونی در ادبیات داستانی نوین ایران را به انقلاب مشروطه، گسترش روزنامه نگاری، ترجمه آثار ادبی اروپایی و دانش آموختگی نسل هایی از دانشجویان ایران در اروپا وابسته دانسته اند. اگر چه ما ایرانیان داستان نویسی را با بعضی از شاخه های این نوع ادبی، از اروپاییان گرفته ایم، اما پدر داستان نویسی و آغازگر سبک واقع گرایی  در ادبیات فارسی را سید محمد علی جمالزاده دانسته اند. او نخستین مجموعه داستان های کوتاه ایرانی را با کتاب ” یکی بود یکی نبود” در سال ۱۳۰۰ در برلین منتشر ساخت.

امروزه داستان نویسی در زبان فارسی به تنوع و گسترش شایسته ای دست یافته است و بسیاری از داستان نویسان ایران که هر کدام سبک ویژه خود را دارند در عرصه های جهانی نیز خوش درخشیده اند. در تاریخچه داستان نویسی مدرن ایران به لحاظ زمانی معمولا به سه نسل اشاره می شود:

نسل اول، یعنی اولین گروه از نویسندگانی که به رمان نویسی به شیوه های غربی روی آوردند و پیشروان داستان نویسی معاصر فارسی محسوب می شوند. مانند جلال آل احمد، سیمین دانشور، بزرگ علوی، صادق هدایت، صادق چوبک و …

نسل دوم آن دسته از نویسندگانی هستند که از جهت پیروی از دسته ی اول در انتخاب شیوه های داستان نویسی غربی و نیز بهره گیری از تجربه های آن ها، فرزندان این گروه کوچک به حساب می آیند. احمد محمود، جمال میرصادقی، رضا براهنی، دولت آبادی، هوشنگ گلشیری، علی محمد افغانی، غلامحسین ساعدی، گلی ترقی، بهرام صادقی، علی اشرف درویشیان از این دسته اند. هر دو گروه تا پیش از انقلاب آثار فراوانی منتشر کردند و بسیاری از آنان تا سال ها بعد از انقلاب نیز فعالیت ادبی خود را همچنان ادامه داده اند.

محمود دولت آبادی

نسل سوم نویسندگانی هستند که بعد از انقلاب به عرصه فعالیت ادبی وارد شده اند و کلیه آثار آنها در سال های بعد انقلاب منتشر شده است. این گروه طبیعتا جوان ترین نویسندگان معاصراند. تعدادشان بسیار است، اما تعداد معدودی از آن ها آثاری قابل تامل ارائه داده اند. مهم ترین آن ها عبارتند از عباس معروفی، جعفر مدرس صادقی، حسین سناپور، ابوتراب خسروی، زویا پیرزاد، رضا قاسمی، فریبا وفی و …

در انتها قصد داریم برای آن دسته از افراد که علاقه مند به خواندن کتاب در حوزه داستان ایرانی می باشند آثاری را معرفی کنیم:

داستان یک شهر اثر احمد محمود

کتاب داستان زندگی یک شخصیت نیست. داستان یک نسل است، یک جامعه که با ظلم مبارزه کرد؛ داستان نسلی است که از آرزوهای خود دست کشیدند تا شرافتشان لگد مال نشود. “داستان یک شهر”. احمد محمود در این کتاب شرایط حاکم بر جامعه همانند تبعید و زندان پرداخته و دغدغه ی جوانان را به تصویر کشیده است. جوانانی که آرزوهای خود را رفته بر باد می بینند و دچار روزمرگی می شوند. تصویر پردازی ها دقیق و ظریف هستند به نحوی که مخاطب خود را در صحنه حاضر می بیند.

سو و شون اثر سیمین دانشور

داستان در دهه 20 روایت می شود، سالهایی که انگلیس در فارس نیرو پیاده کرده و جنگِ ناخواسته برای بسیاری از مردم گرسنگی و بیماری آورده است. حاکم دست نشانده با فروش آذوقه مردم به ارتش بیگانه به قحطی دامن می زند.اما در این میان یوسف، خان روشنفکر و متکی به ارزش‌های بومی، حاضر به فروش آذوقه  مردم به ارتش بیگانه نیست و می خواهد…

شوهر آهو خانم محمدعلی افغانی

رمانی از علی محمد افغانی نویسنده ی ایرانی است. ماجرا در شهر کرمانشاه در سال 1313 آغاز می شود و تا سال 1320 یعنی ورود متفقین به ایران ادامه می یابد. سید میران، کاسب کاری متمکن با اصول و معتقدات مذهبی، شوهر آهو خانم کدبانویی زحمت کش و بردبار و پدر چهار فرزند است. این زندگی آرام با ورود زنی به هم می ریزد…

شازده احتجاب اثر هوشنگ گلشیری

شازده احتجاب به شیوه جریان سیال ذهن نوشته شده و چند روایت کننده دارد: یک روایت کننده گلشیری به عنوان نویسنده داستان است. دیگری شازده احتجاب وسومی فخری (همسر شازده). داستان در اواخر دوره قاجار می گذرد. خسرو یا شازده احتجاب، آخرین بازمانده خاندان اشرافی قجری به سل مبتلاست. او از اداره امور عمارت دست کشیده و همه خدم و حشم را مرخص کرده و همه میراث را به پای قمار گذاشته است.

کلیدر اثر محمود دولت آبادی

داستان این رمان درباره ی یک خانواده ی کرد است که به تازگی به سبزوار کوچ کرده اند. اتفاقات این داستان در سال های 1325 تا 1327 رخ داده که قصه‌ی غم انگیز این خانواده و سختی های زندگی عشایر را بازگو می کند.

جای خالی سلوچ اثر محمود دولت آبادی

 ماجرای داستان از یک صبح آغاز می گردد؛ هنگامی که مرگان از خواب برمی خیزد، شوهرش را در خانه نمی یابد. در واقع سلوچ به دلیل بی کاری و فقر و تنگ دستی بدون اطلاع از زنش، آن ها را ترک کرده و روانه ی شهر گشته است؛ تحت این شرایط دشوار، مرگان به ناچار تصمیم می گیرد اداره ی خانه اش را در دست بگیرد…

من او اثر رضا امیرخانی

 منِ او، قصه ماجرایی است عاشقانه از فرزند یکی از خانواده‌های اصیل و قدیمی تهرانِ دهه 1310-1320 خورشیدی. عشق فرزند خانواده‌ای ثروتمند، خانواده فتاح، به دختر خانواده‌ای که خدمتکاری این خانواده را می‌کنند. در اینجا نکته مهم این است که نگاه شخصیت اول داستان و کسی که او را تربیت کرده، ناشی از نگاه امیرخانی به اخلاق، بسیار انسانی است.

کتاب شما که غریبه نیستید اثر مرادی کرمانی

کتاب “شما که غریبه نیستید” روایت گر زندگی نامه ی “هوشنگ مرادی کرمانی” نویسنده ی معاصر و توانای ایرانی می باشد که توسط شخص ایشان، به رشته ی تحریر درآمده است. نویسنده در این اثر، با به کارگیری از نثری روان و گفتاری سرشار از صداقت و صمیمیت، به نقل رنج ها، شیطنت ها، غم ها، تنهایی ها و ترس های خود پرداخته و با تشریح موضوعات و رویدادهای مختلف زندگی اش، اثری بی نهایت دلچسب و شیرین را خلق نموده.

سمفونی مردگان اثر عباس معروفی

 این اثر معروف ترین کتاب عباس معروفی می باشد. سمفونی مردگان در دهه 1310 تا 1330 در شهر اردبیل روایت می­شود و موضوع داستان خانواده­ای سنتی و ثروتمند است. پدر خانواده فردی سنتی، مذهبی  که صاحب یک مغازه آجیل فروشی بزرگ و صاحب نامی می باشد و انتظار دارد پسرانش راه او را دنبال کنند.

عزاداران بیل اثر غلامحسین ساعدی

این کتاب مجموعه ای از هشت داستان به هم پیوسته است و همه ی آن ها در باب سختی هایی که مردمان روستایی به نام “بَیَل” متحمل می شوند نوشته شده است. “عزاداران بَیَل” اولین بار در سال 1343 منتشر گردید و از همان روزهای اولیه ی انتشار با اقبال بسیار خوبی مواجه شد.

چشم هایش اثر بزرگ علوی

این کتاب اولین بار در سال 1331 منتشر شد و از شاخص ترین آثار “بزرگ علوی” می باشد که او در نگارش آن روش استعلام و استشهاد را به کار برده است. این شیوه از نگارش بیش تر در داستان های پلیسی معمول است، شیوه ای که با کنار هم قرار دادن قطعات جدا از هم، یک طرح کلی برای ماجرایی از دست رفته تعیین می کند و واقعه ای در گذشته را به کمک بازمانده های آن بازسازی می نماید.

مدیر مدرسه اثر جلال آل احمد

دیر مدرسه داستان معلمی است که از درس دادن و سر و کله زدن با بچه‌ها خسته شده و می خواهد برای داشتن درآمد بیشتر و بی دردسر به مدیریت دبستانی دورافتاده برسد و به استراحت بپردازد. برای این کار با رشوه، مدیریت مدرسه‌ای را تصاحب می‌کند بی آنکه بداند چه ماجراهایی در پی خواهد داشت…

سگ ولگرد اثر صادق هدایت

”سگ ولگرد” داستان یک سگ اسکاتلندی به نام “پات” است که به دلایلی صاحب خود را رها کرده و در شهر سرگردان شده است. او مورد آزار و اذیت انسان ها قرار می گیرد. پات یک سگ معمولی نیست…

چراغ ها را من خاموش می کنم اثر زویا پیرزاد

“کتاب چراغ ها را من خاموش می کنم” رمانی بسیار زیبا و خواندنی می باشد که از سرنوشت مادر و همسری دلسوز و فداکار روایت می کند. شخصیت اصلی داستان که راوی آن نیز هست، زنی ارمنی، مهربان و از خود گذشته با نام”کلاریس آیوازیان” است. ماجرا در بحبوحه های دهه ی پنجاه رخ می دهد؛ او همراه با همسر و دو فرزندش، در یک خانه ی سازمانی ارمنی نشین، متعلق به شرکت نفت در محله ی “بوارده” ی آبادن زندگی می کند…

جایی دیگر اثر گلی ترقی

کتاب “جایی دیگر”، مجموعه ی 6 داستان کوتاه را در بر می گیرد. که هر یک از آن ها، با ارائه ی شخصیت ها و روایت هایی زیبا و پرکشش، خواننده را با خود همراه می سازند. به عنوان مثال در داستان “جایی دیگر”، راوی قصه از زندگی “امیرعلی”، دوست دوران کودکی و مدرسه اش، سخن گفته و حکایت پرماجرای سرنوشت او را برای مخاطب نقل می کند.

روی ماه خداوند را ببوس اثر مصطفی مستور

مستور در این داستان با نگاهی ژرف به مسائل اجتماعی، دینی و فلسفی می پردازد و سوالات و ابهاماتی را برای خواننده مطرح می کند تا او را کنجکاو کرده و با خود همراه کند. مفاهیمی چون وجود هستی و خدا !

رویای نیمه شب اثر مصطفی سالاری

رویای نیمه شب، یک رمان مذهبی است. در این قصه، یک جوان که سنی مذهب است، عاشق دختری شیعه می شود. جاده وصال معشوق او، پر از ناهمواری ها، مشکلات و تلخ کامی های متعدد است. در این رمان، دو شخصیت اصلی در درازای این راه، اتفاقات تلخ و شیرین زیادی را تجربه می کنند که بر جذابیت افزوده است.

چهل سالگی اثر ناهید طباطبایی

داستان این کتاب درباره زنی به اسم آلاله است که در آستانه چهل سالگی قرار دارد و حالا، درست زمانی که در حال رسیدن به این سن حساس می‌باشد، افکارش مشوش شده و حس می‌کند از تمام آرزوهای دور و درازش جا مانده است.

همنوایی شبانه ارکستر چوبها

رضا قاسمی همنوایی شبانه ی ارکستر چوب ها را اولین بار در 1996 در آمریکا منتشر کرد و پس از مدتی این اثر در سال 1380 در ایران منتشر شد و جایزه ی هوشنگ گلشیری و جوایز بسیار دیگری را از آن خود کرد. ماجرای داستان به زندگی یک ایرانی (یدالله) می پردازد که در اتاق زیر شیروانیِ خانه ای در فرانسه زندگی می کند. چند ایرانی دیگر نیز در این ساختمان هستند. با آمدن پروفت (پیامبر) که ادعا می کند فرستاده ی خدا است، زندگی روزمره ی او دچار اغتشاش می شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

فهرست فروشگاه